Februari 2008 28 februari, Tegal De afgelopen 2 weken hebben we helaas afscheid genomen van Rizal en Lehman. De originele groep van 11 spelers is dus nu teruggebracht tot 8. Rudi Iteng, regisseur, neemt de rol van Rizal over en de rol van Lehman is verwijdert uit het script. Het niveau van de repetities is gestegen en de resterende spelers weten dat niet op komen dagen of constant zitten grappen en grollen tijdens repetities niet langer wordt getolereerd. Af en toe vragen ze waarom we spelers eruit gooien, waarop ik antwoord met "Karena," hetgeen zoveel betekent als omdat. Heb geen zin om daar uitgebreid op in te gaan en de spelers weten het zelf dondersgoed. Gelukkig staan Rudi en ik redelijk op één lijn, je kunt beter slechte elementen direct verwijderen in plaats van eindeloos proberen ze erbij te houden. De jongens van de muziek hebben een heerlijk catchy openingsnummer geschreven, hiermee wordt het stuk geopend. Daarnaast hopen we tijdens de opvoeringen lokale sekswerkers te betrekken bij deze openingsscène. De 2 bezoeken aan de tippelzone's hier in de buurt hebben wel duidelijk gemaakt dat het lastig is met de sekswerkers te praten. Ze zien mij meer als potentiële klant. De lokale vrijwilligers vertellen ons dat de meeste sekswerkers pas na maanden regelmatig bezoek open staan voor een gesprek. Het is dus een illusie dat wij even langskomen om met ze te praten over hoe ze met hun beroep omgaan en hoe het dagelijkse leven als een prostitué eruit ziet. Via de vrijwilligers krijgen we wel het een en ander te horen en sommige verhalen zijn echt verbluffend. Meisjes die hun ouders al jaren niet gezien hebben, via de prostitutie zwanger zijn geraakt, een kind hebben en dringend op zoek zijn naar een man om te trouwen. Alleen dan durven ze weer naar hun ouders te gaan. Met een kind naar je ouders gaan zonder getrouwd te zijn brengt zoveel schade aan de familie dat ze niet naar hun ouders durven te gaan. Bang voor wat hun omgeving met ze zal doen. Maar ja wie trouwt er nu met een hoer? En wat als ze straks te oud zijn voor dit werk?           Rudi, Bimo en Annang.                                        Het strand in de buurt van Tegal. De overeenkomsten met Kenia, waar ik vorig jaar was voor een soortgelijk project, zijn verbluffend. Net als daar kruipen sekswerkers als mieren achter hun klanten aan. Komt er een nieuwe fabriek waar mannen van ver weg gaan werken, de sekswerkers staan op de dag van de opening al klaar. Busterminals, overnachtingsplaatsen voor truckchauffeurs, wegrestaurants, je moet even goed kijken, maar dan zie je ze. Bizar, want Indonesië bijft een islamitisch land, maar kennelijk is geen geloof sterk genoeg om de (mannelijke) driften te temperen. Sekswerkers vormen voor streng gelovige moslims een groep die ontkent moet worden. De burgermeester van Tegal (een strikte moslim) weigert ook maar iets te doen en ontkent het bestaan van prostitutie in zijn stad. Dat terwijl de vrijwilligers ons vertellen dat er ook in het centrum van Tegal een bordeel is, waar enkele sekswerkers positief getest zijn op HIV. Doordat veel overheidsbeleid in Indonesië lokaal wordt geïmplementeerd hangt het van de dienstdoende vertegenwoordiger van de Staat af, hoe en of de beschikbare gelden besteed worden. Overigens is er na de lange schakel: van Jakarta naar de provincie; van de provincie naar de keluruhan; van de keluruhan naar de kecamatan; van de kecamatan naar de kabupaten; van de kabupaten naar de steden, toch al weinig over van de overheidsgelden. Je moet begrijpen dat alle tussendistricten (Provincies, Keluruhan, Kecamatan, Kabupaten) met elkaar strijden om de mooiste kantoorgebouwen, nog mooiere dienstauto's, nog luxere welkomstrecepties etc. etc. Dat moet allemaal ergens van worden betaald en dan zijn er nog de Gouverneurs en Bupati's die nog mooiere auto's hebben, in villa's wonen en de meest luxueuze levenstijlen leiden. Tel daarbij op dat er jaarlijks miljarden dollars overheidsgeld verdwijnen en je krijgt een beetje een beeld van de problematische situatie in dit land. Maar genoeg over politiek! De komende maand blijven we druk repeteren, met zoals gezegd naast repetities voor het stuk, veel aandacht voor basisvaardigheden. Begin april moet het decor af zijn: een waroeng met even verderop twee kleine kamers met bankjes ervoor, waar de sekswerkers werken. De meeste optredens zijn straks outdoor op locatie, daardoor is het geluid nog een puzzle. Als het budget meewerkt en onze afdingreus Peyank het voor mekaar krijgt, hopen we in Jakarta 9 draadloze microfoons te kunnen kopen. De rest van het geluidssysteem huren we gewoon in Tegal, inclusief geluidsman uiteraard. Tot slot kan ik vertellen dat ik uitgenodigd ben voor een seminar over "edu-tainment" in Semarang. 11 mei krijg ik daar 20min. presentatie tijd om over Titik Koma en mijn ervaringen met theater als ontwikkelingsinstrument te komen spreken. Verder is er half maart ook een seminar over "non-formal education" hier in Tegal. Ook daar zal ik de stropdas voorbinden en spreken over Titik Koma en hoe theater op een informele manier kan bijdragen aan het onderwijs. Weet niet of ze mij vragen opdat ze direct het woordje internationaal voor het seminar kunnen plakken, of omdat ik Indonesisch spreek en dus iets kan vertellen wat iedereen kan verstaan, of misschien om andere redenen? De vele engelse lessen en al het handjes schudden met de directies van scholen in Tegal en omgeving de afgelopen maand werpen in ieder geval hun vruchten af. Hoe dan ook, ik ben blij dat ik mijn boodschap kwijt kan en theater kan promoten. Als ik dan toch theater ambassadeur ben, dan horen deze formele bijeenkomsten er ook bij! Over 2 weken weer meer uit (nog steeds regenachtig) Tegal! 14 februari, Tegal Op deze dag van de liefde weer nieuws vanuit Tegal. Afgelopen maandag is definitief duidelijk geworden dat de Nederlandse Ambassade in Jakarta sponsor wordt van Titik Koma. Naast dat wij trots zijn op het vertrouwen dat zij hebben in ons project kunnen we nu het tourschema gaan maken. Zo zal ik in maart o.a. een bezoek brengen aan de Syarikat van Yogyakarta, een Indoneische NGO die zich hard maakt voor vrouwenrechten en gender equity. Hopelijk kunnen we deze organisatie tijdens onze tournee bezoeken om onze show en onze ervaringen met hen te delen. Ook proberen we in Jakarta een optreden te realiseren in de buurt van een tippelzone. Rond de samenstelling van het definitieve team zijn er de nodige perikelen geweest. Het is ongebruikelijk dat vrouwen de hoofdrol spelen in een theaterstuk, daarnaast blijven prostitutie en HIV/aids gevoelige thema´s. Hierdoor heerst bij sommige ouders van de actrices nog de nodige vrees. Gaan jullie straks met al die vrouwen 3 weken op tournee? Wat doen jullie dan allemaal met ze? Komen ze wel weer veilig terug? Om het vertrouwen van de ouders te winnen en de bedoeling van het project uit te leggen gaan we bij enkele van hen op bezoek. Dat levert leuke uitstapjes op, want de ouders wonen soms in kleine dorpjes in de omgeving. Daarnaast veel zoete thee, veel eten en nog meer geduld. Gelukkig is het tot nu toe nog gelukt alle ouders te overtuigen van de goede bedoelingen van ons project.             Op bezoek bij de ouders van Dian.                  De omgeving rond haar huis. Voor de toekomst van Teater Qi is het belangrijk dat zij een goede naam opbouwt en behoudt. Dit project opent eveneens de deur voor meer (jonge) vrouwen om te delen in het plezier van theater maken. Sociale verhoudingen zijn, vooral in de meer rurale gebieden, ENORM belangrijk in Indonesië. Met ENORM bedoel ik dat eigenlijk alles staat of valt bij goede verhoudingen, vandaar onze bezoekjes. Ook staat er voor maart een open dag van Teater Qi gepland. Op deze dag kunnen ouders en geïnteresseerden kennis maken met Teater Qi en meer leren over wat theater nu eigenlijk is. Daarmee is het boek van de sociale verhoudingen nog niet gesloten. Naast Teater Qi bestaat er een oude theatergroep in Tegal, Teater RSPD. Deze groep stamt uit de jaren ´70 toen Tegal een stad was waar veel gebeurde op cultureel gebied. Met de komst van een grote moskee naast het centrale plein in de jaren ´80 werd er veel in de kiem gesmoord. Openlucht voorstellingen, die normaal op het plein in de stad werden gehouden, werden verboden, de nachtrestaurantjes verdwenen en het plein verloor haar functie als nachtelijke ontmoetingsplek. De algehele artistieke vrijheid werd zo aardig ingekort. Toch bestaat Teater RSPD nog steeds, getuige een optreden dat zij vorige week gaven. Een ingewikkeld stuk over de religieuze fundamenten van de Islam op Java. Gehouden in het theater van Tegal: een verschrikkelijk gebouw, van binnen bedekt met witte tegeltjes, vreselijke akoestiek en weinig mogelijkheden. Een uniek evenement want het was alweer 4 jaar geleden dat er een toneelstuk te zien was in Tegal. Naast de show van Teater RSPD was er de avond ervoor een mooie voorstelling van Teater TERA uit Solo.           Teater TERA uit Solo                                          De theaterzaal van Tegal. Nu Teater Qi de kans krijgt samen te werken met de Theatre Embassy en er budget is om een stuk te maken is er vanuit Teater RSDP veel jaloezie. Teater Qi bestaat uitsluitend uit jonge theatermakers en bestaat pas een paar jaar. De oude leden van RSDP maken op mij een nogal roestige indruk. Ze praten veel, luisteren weinig en blijven maar herhalen wat zij allemaal wel niet gedaan hebben in het verleden. Wij, als jongeren, zouden niet weten wat echte kunst, etc. etc. Teater Qi echter, moet de ouderen respecteren en zorgvuldig omgaan met Teater RSPD, wederom: sociale verhoudingen zijn zo belangrijk! Soms denk ik: sprak ik maar geen Indonesisch, dan had ik hier veel minder last van. Toch is het fascinerend om te ervaren hoe bepalend cultuur is. Gelukkig worden we langzamerhand meer en meer met rust gelaten en gaan we zelfstandig onze gang. Het is nu aan ons om de oudjes te laten zien wat de jonge generatie in haar mars heeft. Genoeg over de sociale verhoudingen, het zal wel duidelijk zijn: het leven buiten de grote steden is op Java nog steeds erg traditioneel en artistieke vrijheid niet vanzelfsprekend. Ondertussen repeteren wij rustig verder, het spel wordt elke keer beter. De band heeft de eerste liedjes klaar, de schetsen voor het decor worden mooier en mooier en wij als groep steeds hechter. De weg is lang en kent vele omwegen, maar wij gaan dit ding van de grond krijgen! Wacht maar af: Deze jonge generatie heeft de toekomst!